GBS dodatni w ciąży — przyczyny i co to oznacza dla matki i noworodka

Co oznacza dodatni wynik GBS?

Dodatni wynik wymazu w kierunku GBS informuje, że w drogach rodnych lub okolicach odbytu przyszłej mamy wykryto obecność paciorkowców Streptococcus agalactiae. Warto podkreślić, że dla kobiety oznacza to jedynie bezobjawowe nosicielstwo, a nie rozwijającą się chorobę. Mimo że dla matki bakterie te są zazwyczaj niegroźne, podczas porodu wprowadzamy osłonę antybiotykową. Dzięki takiemu postępowaniu drastycznie ograniczamy ryzyko transmisji drobnoustrojów na noworodka, co zapobiega groźnym infekcjom u dziecka.

Cała procedura sprowadza się więc do rutynowego nadzoru medycznego, który ma na celu zapewnić maluszkowi bezpieczny start podczas przechodzenia przez kanał rodny.

Jakie są przyczyny dodatniego GBS?

Paciorkowiec Streptococcus agalactiae, szerzej znany jako GBS, to bakteria naturalnie bytująca w dolnym odcinku przewodu pokarmowego i drogach rodnych u co trzeciej zdrowej kobiety. Dodatni wynik badania w ciąży nie świadczy o braku higieny czy chorobach wenerycznych, lecz jedynie o fizjologicznej kolonizacji organizmu tym patogenem. W tym wyjątkowym czasie zmiany hormonalne wraz z wahaniami pH pochwy mogą sprzyjać nadmiernemu namnażaniu się tych drobnoustrojów.

Ryzyko transmisji bakterii na dziecko wzrasta w kilku konkretnych sytuacjach klinicznych:

• przedwczesne odejście wód płodowych,
• długi okres bezwodny,
• przedłużający się poród,
• wykrycie bakterii w moczu matki,
• przeszłość porodowa z zakażeniem GBS.

Pamiętajmy, że sama kolonizacja nie jest przyczyną do niepokoju; odpowiednia profilaktyka wdrożona w trakcie porodu pozwala skutecznie chronić noworodka przed ewentualnymi komplikacjami.

Jak częste jest nosicielstwo GBS w ciąży?

Szacuje się, że od 10% do nawet 30% przyszłych mam jest nosicielkami paciorkowców z grupy B (GBS). Z tego powodu badania przesiewowe w tym kierunku na stałe wpisały się w standardy opieki przedporodowej. Kluczowy jest moment pobrania wymazu – wykonuje się go między 35. a 37. tygodniem ciąży, ponieważ wynik potrafi zmieniać się w czasie.

Statystyki pokazują, że u aż 70% kobiet z dodatnim wynikiem istnieje ryzyko przekazania bakterii maluchowi podczas porodu drogami natury. Wczesne wykrycie nosicielstwa jest jednak najlepszą drogą do zabezpieczenia noworodka; pozwala lekarzom na podjęcie odpowiednich kroków ochronnych, które niemal całkowicie eliminują zagrożenie groźną infekcją.

Kiedy i jak wykonać badanie GBS?

W ramach rutynowej opieki prenatalnej, między 35. a 37. tygodniem ciąży, przyszłe mamy powinny wykonać badanie w kierunku paciorkowców grupy B. Taki termin pozwala uzyskać rzetelny obraz sytuacji bezpośrednio przed rozwiązaniem.

Procedura jest szybka i bezpieczna – lekarz za pomocą jałowej wymazówki pobiera próbki z okolic odbytu oraz przedsionka pochwy, po czym przesyła je do laboratorium w celu wykonania posiewu. Cały proces zajmuje zaledwie kilka chwil i nie sprawia bólu.

Jeśli jednak wcześniej w trakcie ciąży stwierdzono u pacjentki obecność GBS w układzie moczowym, nie ma potrzeby powtarzania wymazu. W takiej sytuacji uznaje się ją automatycznie za nosicielkę.

Z kolei w przypadku, gdy akcja porodowa rozpocznie się przed 35. tygodniem bez wcześniejszej diagnostyki, zespół medyczny podejmuje decyzję o wdrożeniu profilaktyki śródporodowej, kierując się oceną indywidualnych czynników ryzyka.

Jakie jest ryzyko zakażenia noworodka?

Do zakażenia bakteriami GBS dochodzi najczęściej w trakcie porodu, gdy płód ma bezpośredni kontakt z drogami rodnymi matki lub dochodzi do aspiracji zakażonego płynu owodniowego. Choć u kobiet z potwierdzoną kolonizacją ryzyko transmisji drobnoustroju sięga nawet 70%, samo przeniesienie bakterii nie musi od razu oznaczać rozwoju infekcji u noworodka.

Na przebieg choroby wpływa szereg czynników ryzyka, takich jak:

• wcześniactwo,
• niska masa urodzeniowa,
• zbyt wczesne pęknięcie błon płodowych.

Szanse na łagodniejszy przebieg zwiększa natomiast odpowiednio wdrożona profilaktyka antybiotykowa jeszcze na etapie porodu. Wyróżniamy dwa rodzaje zakażeń – postać wczesną, dającą objawy w ciągu pierwszych trzech dób życia, oraz późną, która może ujawnić się nawet po kilku tygodniach. Wśród najgroźniejszych powikłań wymienia się:

• zapalenie płuc,
• sepsę,
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Kluczem do ochrony zdrowia dziecka jest zawsze jak najszybsze włączenie celowanej antybiotykoterapii.

Jakie są objawy zakażenia u noworodka?

W ciągu pierwszych dwóch dób życia noworodka kluczowa jest szczególna czujność wobec ewentualnych objawów zakażenia bakterią GBS. Jeśli infekcja ma charakter wczesny i pojawia się między pierwszą a trzecią dobą po porodzie, maluchy często walczą z:

• dusznościami,
• sinicą,
• niewydolnością oddechową.

Lekarze nierzadko rozpoznają wówczas zapalenie płuc, któremu towarzyszą zaburzenia krążenia i wyraźny przyspieszony oddech. Wspomniany stan bywa zwiastunem sepsy, której obraz kliniczny obejmuje:

• apatię,
• nieprawidłową temperaturę ciała – zarówno gorączkę, jak i hipotermię,
• problemy z karmieniem,
• wymioty.

Z kolei postać późna zakażenia, ujawniająca się zazwyczaj po upływie tygodnia, niesie ze sobą ryzyko zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. W takich przypadkach niepokojącymi sygnałami są:

• drgawki,
• zaburzenia termoregulacji,
• inne, wyraźne symptomy neurologiczne.

Niekiedy choroba przejawia się także poprzez tworzenie się ropnych ognisk zapalnych. Ze względu na groźne powikłania, każde podejrzenie infekcji u nowo narodzonego dziecka jest sygnałem do natychmiastowego wykonania badań diagnostycznych i rozpoczęcia celowanej terapii.

Jak działa profilaktyka śródporodowa?

Profilaktyka śródporodowa sprowadza się do dożylnego podania antybiotyku ciężarnej w trakcie porodu. Takie działanie ma jeden główny cel: zminimalizowanie ryzyka transmisji bakterii GBS na dziecko oraz ochrona malucha przed wczesnymi infekcjami. Podanie farmakologicznego wsparcia znacząco redukuje prawdopodobieństwo wystąpienia groźnych powikłań.

Zazwyczaj leczenie rozpoczyna się, gdy pojawią się:

• regularne skurcze,
• odejście wód płodowych.

Kluczowy jest tu czynnik czasu – aby lek odpowiednio zadziałał w organizmie matki i dotarł do płodu, należy go zaaplikować przynajmniej na cztery godziny przed rozwiązaniem. Warto zaznaczyć, że w przypadku planowanego cesarskiego cięcia, przeprowadzanego przed pojawieniem się skurczów i z zachowaną ciągłością błon płodowych, rutynowa antybiotykoterapia nie jest konieczna, ponieważ ryzyko zakażenia jest wtedy znikome.

Jeśli jednak kobieta rodzi, a nie posiada aktualnych wyników badań w kierunku GBS, personel medyczny ocenia sytuację indywidualnie. Wdrożenie profilaktyki jest zalecane przede wszystkim, gdy:

• w obecnej ciąży wykryto obecność paciorkowców w posiewie moczu,
• kobieta urodziła wcześniej dziecko z zakażeniem o tej etiologii,
• przedłużające się pęknięcie błon płodowych trwa powyżej 18 godzin,
• wystąpiła gorączka śródporodowa.

To właśnie to przemyślane postępowanie stanowi obecnie najskuteczniejszy sposób zabezpieczenia noworodka przed wczesnym zakażeniem groźnymi bakteriami.

Jakie antybiotyki stosuje się przy GBS?

W profilaktyce śródporodowej zdecydowanie najskuteczniejszą metodą pozostaje dożylne podawanie penicyliny G. Stanowi ona złoty standard w opiece nad pacjentkami z dodatnim wynikiem w kierunku GBS. Jeśli jednak występuje uczulenie na tę grupę leków, lekarze mogą rozważyć zastosowanie ampicyliny, o ile profil nadwrażliwości ciężarnej na to pozwala.

W sytuacjach, gdy mamy do czynienia z potwierdzoną alergią, kluczowe stają się wyniki antybiogramu. Jeśli bakterie wykazują oczekiwaną wrażliwość, specjalista zazwyczaj sięga po:

• klindamycynę,
• erytromycynę.

Z kolei przy szczepach opornych lub niepewnej reakcji patogenu na leki, bezpieczniejszym wyborem okazuje się wankomycyna. Podanie antybiotyku powinno odbyć się niezwłocznie po przyjęciu na oddział, szczególnie jeśli doszło już do odejścia wód płodowych lub poród postępuje poprzez regularne skurcze.

Wybierając terapię, zespół medyczny bierze pod uwagę nie tylko indywidualną historię zdrowotną pacjentki, ale również wcześniejsze infekcje oraz stwierdzony w trakcie ciąży bakteriomocz. Choć wdrożenie antybiotykoterapii znacząco minimalizuje ryzyko przeniesienia zakażenia, uważna obserwacja stanu noworodka po przyjściu na świat pozostaje niezastąpionym filarem opieki okołoporodowej.