Sakrament przyjmowany jako pierwszy — znaczenie i obrzęd chrztu świętego

Który sakrament przyjmujemy jako pierwszy?

Chrzest Święty to sakrament rozpoczynający życie chrześcijańskie i wprowadzający człowieka do wspólnoty Kościoła katolickiego. Dzięki niemu otwierają się drzwi do pozostałych sześciu sakramentów:

• Eucharystii,
• bierzmowania,
• pokuty,
• namaszczenia chorych,
• kapłaństwa,
• małżeństwa.

Kościół naucza, że przyjęcie chrztu jest konieczne do zbawienia, a sam Pan Jezus podkreślał potrzebę nawrócenia oraz przyjęcia chrztu. Ten sakrament jest wyjątkowy także dlatego, że pozostawia na duszy trwały duchowy znak — tzw. charakter — i ze względu na swój jednorazowy charakter jest udzielany tylko raz w życiu.

Co to jest chrzest święty?

Chrzest Święty przynosi cztery zasadnicze skutki. Przede wszystkim:

• oczyszcza z grzechu pierworodnego,
• udziela łaski uświęcającej,
• włącza ochrzczonego do wspólnoty Kościoła,
• nadaje trwały, niepowtarzalny charakter chrzcielny oraz dary Ducha Świętego.

Sakrament zostaje udzielony przez użycie wody połączonej z właściwą formą i intencją celebransa; sama woda może być zastosowana przez polanie, obmycie albo zanurzenie. W obrzędzie pojawiają się też symbole:

• znak krzyża na początku,
• biała szatka jako znak czystości,
• świeca chrzcielna symbolizująca światło Chrystusa.

Przygotowanie dorosłych do przyjęcia chrztu obejmuje katechumenat i katechezę, podczas gdy niemowlęta przyjmują sakrament za pośrednictwem rodziny i chrzestnych. Chrzest kształtuje nową tożsamość chrześcijańską i dokonuje jednorazowej, duchowej przemiany — to sakramentalne wejście do Kościoła, które nie powtarza się.

Jakie duchowe skutki ma chrzest?

Łaska uświęcająca, która zstępuje przy chrzcie, wpuszcza duszę w życie Boże i daje stałą zdolność do modlitwy, praktykowania cnót oraz życia w prawdzie. Wśród duchowych owoców tego sakramentu jest także odpuszczenie win: chrzest niweluje skutki grzechu pierworodnego, a u dorosłych usuwa wcześniejsze przewinienia.

Przyjęcie chrztu wiąże się z otrzymaniem darów Ducha Świętego, które wspierają wzrost życia duchowego — tradycyjnie wymienia się ich siedem:

• mądrość,
• rozum,
• radę,
• męstwo,
• wiedzę,
• pobożność,
• bojaźń Bożą.

Nieusuwalny znak chrztu (charakter) łączy ochrzczonego z Chrystusem i otwiera drogę do kolejnych sakramentów, zwłaszcza Eucharystii i bierzmowania. Wstąpienie do wspólnoty Kościoła oznacza stawanie się jej pełnoprawnym członkiem oraz prawo uczestniczenia w życiu liturgicznym i sakramentalnym.

Chrzest symbolizuje i dokonuje przejścia ze śmierci do życia, wzorem Zmartwychwstania Chrystusa, dlatego zachęca do nawrócenia i stałego rozwoju duchowego. Przyjmowanie sakramentu pociąga za sobą konieczność formacji i praktykowania wiary na co dzień. W wypadku niemowląt za ich katolickie wychowanie odpowiadają rodzice i chrzestni — to oni prowadzą dziecko ku dalszemu wzrostowi sakramentalnemu.

Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 1213–1284) wskazuje wyraźnie, że chrzest jest fundamentem życia chrześcijańskiego i powołaniem do świętości.

Jak wygląda obrzęd chrztu świętego?

Rytuał chrztu składa się z dziesięciu etapów, które po kolei prowadzą przez przyjęcie sakramentu:

1. Przywitanie i wezwanie imienia — celebrans wywołuje imię dziecka, a rodzice albo chrzestni je potwierdzają.
2. Znak krzyża — celebrans lub rodzice kreślą krzyż na czole malucha, co oznacza jego przynależność do Chrystusa.
3. Wyznanie wiary i pytania o wiarę — osoby odpowiedzialne za dziecko udzielają odpowiedzi na krótkie pytania dotyczące wiary.
4. Modlitwy egzorcyzmów i prośby o oczyszczenie — odmawia się krótkie modlitwy proszące o uwolnienie od zła.
5. Woda i formuła chrzcielna — dziecko obmywane jest wodą, a celebrans wypowiada słowa: „Ja ciebie chrzę w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”.
6. Namaszczenie Krzyżmem Świętym — sakramentalne namaszczenie, które wskazuje na dar Ducha Świętego.
7. Przyobleczenie w białą szatkę — maluch otrzymuje szatkę lub tunikę jako znak czystości i nowego życia.
8. Zapalenie świecy chrzcielnej od Paschału — świeca, zapalona od Paschału, przekazywana jest rodzicom lub chrzestnym jako symbol światła Chrystusa.
9. Modlitwa wiernych — zgromadzenie wypowiada intencje wspólnoty.
10. Wpis do ksiąg parafialnych — dokonuje się oficjalnego zapisu potwierdzającego udzielenie sakramentu.

Każdy z tych czynów niesie ze sobą znaczenie: woda odnosi się do oczyszczenia, znak krzyża oznacza przyjęcie do wspólnoty wierzących, biała szatka przypomina o nowym życiu, a zapalona świeca zwiastuje obecność światła Chrystusa. Ceremonia kończy się błogosławieństwem i formalnym wpisem w dokumentach parafii.

Kto może ważnie udzielić chrztu?

Ordynarnymi szafarzami chrztu są trzy osoby: biskup, prezbiter i diakon, a ich uprawnienia oraz zasady udzielania tego sakramentu reguluje Kodeks Prawa Kanonicznego. Dla ważności chrztu konieczne są trzy elementy:

• woda,
• formuła trynitarna,
• intencja osoby udzielającej — czyli świadome dążenie do sprawowania tego, co Kościół uznaje za sakrament; brak tej intencji unieważnia obrzęd.

W sytuacjach nagłych, na przykład przy groźbie utraty życia, każdy ochrzczony może ważnie udzielić chrztu: wystarczy użyć wody, wypowiedzieć słowa „w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego” i mieć zamiar dokonania tego sakramentu. Przy planowanych chrzcinach rodzice i chrzestni zobowiązani są do uczestnictwa w katechezie oraz do dostarczenia wymaganych dokumentów — na przykład aktu urodzenia dziecka, zaświadczeń o przyjętym przez chrzestnych chrzcie katolickim lub o zawarciu przez nich małżeństwa. Funkcja rodziców chrzestnych to nie tylko świadkowie ceremonii, lecz także duchowi towarzysze, którzy pomagają w wychowaniu w wierze. Po udzieleniu chrztu dokonuje się wpisu do parafialnej księgi chrztów, co stanowi oficjalne potwierdzenie przyjęcia sakramentu.

Czy chrzest udzielany jest tylko raz?

Sakrament chrztu pozostawia na duszy trwały znak — tzw. charakter — i na stałe włącza człowieka do wspólnoty Kościoła. Z tego powodu chrzest jest jednorazowy: kto został ważnie ochrzczony, nie przyjmie go ponownie.

Kodeks Prawa Kanonicznego wskazuje trzy warunki ważności chrztu:

• użycie wody,
• wypowiedzenie formuły trynitarnej,
• intencja udzielającego.

Gdy te elementy istniały przy pierwszym obrzędzie, Kościół traktuje go jako skuteczny i nie ma potrzeby powtarzania sakramentu przy zmianie przynależności czy okolicznościach życiowych. Chrzest warunkowy stosuje się tylko wtedy, gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości co do wcześniejszego chrztu — wtedy celebrans używa formuły: „Jeżeli nie byłeś ochrzczony, ja ciebie chrzczę w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”.

Jeśli po wyjaśnieniach okaże się, że pierwszy chrzest był ważny, parafia lub ordynariusz dokonuje odpowiedniego wpisu do ksiąg, by uniknąć niepotrzebnego powtórzenia. Chrzty udzielone w innych wspólnotach chrześcijańskich zostaną uznane, o ile zawierały wodę, formułę trynitarną i wyraźną intencję; w przeciwnym razie konieczny jest chrzest ważny albo — przy wątpliwościach — chrzest warunkowy.