Wyjęcie pessara a poród — kiedy można się go spodziewać?

Czym jest pessar i jak działa?

Elastyczny, antyseptyczny silikonowy krążek pełni mechaniczne wsparcie dla narządów miednicy mniejszej i zaczyna działać natychmiast po prawidłowym założeniu. Pessar szyjkowy, zwany też pessarem położniczym, osadza się na szyjce macicy, zmieniając jej kąt i zmniejszając ucisk — dzięki temu ogranicza skracanie oraz przedwczesne rozwieranie szyjki i obniża ryzyko porodu przedterminowego.

W praktyce ginekologicznej stosuje się kilka typów pessarów; najczęściej spotykane to:

• pessar ringowy,
• pessar Gellhorn.

Wybór konkretnego modelu należy do lekarza i jest dobierany indywidualnie. Zakładanie urządzenia poprzedza badanie ginekologiczne oraz ocenienie rozmiarów pochwy, a czynność tę wykonuje wykwalifikowany personel medyczny. Pessar łagodzi objawy obniżenia macicy i może poprawiać nietrzymanie moczu typu wysiłkowego, dlatego bywa alternatywą dla zabiegu operacyjnego lub elementem leczenia zachowawczego w położnictwie.

Procedura nie wymaga znieczulenia i jest mało inwazyjna, choć jej skuteczność w dużej mierze zależy od właściwego doboru modelu oraz prawidłowej techniki aplikacji. Higiena polega na regularnym wyjmowaniu i czyszczeniu urządzenia — standardowo co najmniej raz w tygodniu — oraz na kontrolach ginekologicznych ustalonych przez lekarza.

Przy doborze pessara lekarz bierze pod uwagę:

• anatomię pacjentki,
• rodzaj dysfunkcji (np. stopień obniżenia narządów czy nietrzymanie moczu),
• cel terapii.

Pacjentki otrzymują instrukcje dotyczące samokontroli, rozpoznawania objawów alarmowych oraz terminów wizyt kontrolnych, co ułatwia bezpieczne i skuteczne stosowanie pessara.

Czy zdjęcie pessara wywołuje poród?

U niektórych pacjentek poród rozpoczyna się w ciągu 48–72 godzin po wyjęciu pessara — w badaniach obserwacyjnych zdarza się to u około połowy kobiet, choć nie jest to reguła. Inne rodzą w terminie lub nawet później; usunięcie urządzenia zmienia przecież mechanikę szyjki macicy i może przyspieszyć jej skracanie oraz rozwieranie.

Pessar stosuje się głównie w profilaktyce porodu przedwczesnego i zwykle usuwa się go około 36.–37. tygodnia ciąży lub tuż przed planowanym rozwiązaniem. Sam zabieg rzadko powoduje uszkodzenia szyjki — powikłania są stosunkowo rzadkie, a najczęściej spotykanym skutkiem jest niewielkie krwawienie.

Po wyjęciu ważne jest uważne obserwowanie przez 24–72 godziny: trzeba monitorować:

• skurcze,
• ilość krwawienia,
• ewentualne przeciekanie płynu owodniowego,
• gorączkę,
• ruchy płodu.

Regularne kontrole po założeniu i przed zdjęciem pessara pozwalają szybko zareagować na niepokojące objawy. Jeśli pojawią się:

• regularne skurcze,
• nasilone krwawienie,
• przeciek płynu owodniowego,
• gorączka,
• zmniejszona aktywność płodu,

należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub położną. Poród po usunięciu pessara może przebiegać naturalnie, ale w zależności od wskazań medycznych może być też poprzedzony planowanym rozwiązaniem zabiegowym — stąd istotna jest konsultacja i kontrola przed oraz po zabiegu.

Kiedy lekarz decyduje o wyjęciu pessara?

Decyzję o usunięciu pessara podejmuje ginekolog lub położnik na podstawie indywidualnej oceny pacjentki. Lekarz bierze pod uwagę:

• wiek ciąży,
• stan szyjki macicy,
• przebieg ciąży,
• ewentualne komplikacje.

Najważniejszym kryterium jest zwykle wiek ciążowy — najczęściej pessar zdejmuje się w końcowych tygodniach ciąży, około 36.–37. tygodnia. Jeśli szyjka zaczyna się skracać lub rozwierać, termin może zostać przyspieszony. Objawy zapalenia, zakażenia wewnątrzmacicznego, nasilone krwawienie czy uporczywy ból także skłaniają lekarza do natychmiastowego działania. W razie aktywnych skurczów porodowych albo wycieku płynu owodniowego konieczna jest pilna ocena i zwykle szybkie zdjęcie pessara.

Pozycja płodu oraz planowany sposób zakończenia ciąży — poród naturalny czy cięcie cesarskie — wpływają na dokładny moment usunięcia. W ciążach zagrożonych termin może zostać skrócony, natomiast przy ciąży donoszonej zabieg planuje się bliżej porodu. Przed zdjęciem pessara wykonywane jest badanie pochwowe i ocena objawów, aby decyzja opierała się na pełnym obrazie klinicznym. Plan usunięcia omawia się z pacjentką podczas konsultacji, a regularne kontrole po założeniu pessara pomagają ustalić najlepszy moment na jego zdjęcie.

Czy skurcze mogą wystąpić przed zdjęciem pessara?

Pierwsze skurcze mogą pojawić się jeszcze zanim pessar zostanie usunięty. Czasami urządzenie zmniejsza odczuwalny nacisk, więc objawy mogą być słabsze lub trudniejsze do zauważenia. Skurcze Braxtona-Hicksa są zwykle nieregularne i krótkotrwałe, natomiast skurcze porodowe pojawiają się regularnie, nasilają się i prowadzą do skracania oraz rozwierania szyjki macicy. Mówi się o nich jako porodowych, gdy występują co 5–10 minut przez co najmniej godzinę lub gdy ich męczliwość i siła stopniowo rosną.

Pessar może więc „zamaskować” zwiastuny porodu, bo mechanicznie podtrzymuje szyjkę. Ostateczną ocenę postępu porodu daje badanie pochwowe oraz obserwacja objawów. Pojawienie się regularnych, nasilających się skurczów, silnego bólu podbrzusza, krwawienia lub zmiany wydzieliny wymaga kontaktu z lekarzem.

Po badaniu zespół medyczny podejmie decyzję — może to być:

• szybsze usunięcie pessara,
• rozszerzone monitorowanie (np. KTG, USG),
• hospitalizacja,
• podanie leków hamujących skurcze.

Wybór postępowania zależy od wieku ciąży i stanu pacjentki; w ciążach zagrożonych próg interwencji jest niższy. Plan działania ustala zespół medyczny, a pacjentka powinna znać objawy porodu i zasady kontaktu z placówką, aby w razie potrzeby szybko i właściwie zareagować.

Jak wygląda usuwanie pessara w praktyce?

Zabieg wyjęcia pessara wykonuje wykwalifikowany lekarz w gabinecie ginekologicznym lub na oddziale położniczym. Pacjentka zajmuje pozycję na fotelu ginekologicznym, a specjalista ocenia szyjkę macicy, stopień rozwarcia i sprawdza, czy występuje krwawienie lub nieprawidłowa wydzielina. Pessar usuwa się delikatnie, chwytając go palcami lub narzędziem i przesuwając wzdłuż pochwy — zwykle trwa to od jednej do pięciu minut. Może pojawić się krótki dyskomfort lub uczucie pociągnięcia, natomiast silny ból zdarza się rzadko.

Po zabiegu lekarz ponownie ogląda szyjkę macicy i ocenia krwawienie; jeśli zajdzie potrzeba, wykonuje monitoring płodu (KTG) lub dodatkowe badania. Pessary należy natychmiast usuwać przy:

• objawach infekcji,
• obfitym krwawieniu,
• przedwodnym przecieku.

Zazwyczaj zalecana jest obserwacja przez 24–72 godziny po zabiegu, a pacjentka powinna zgłosić się wcześniej w razie wystąpienia:

• regularnych skurczów,
• nasilonego krwawienia,
• gorączki,
• zmniejszenia ruchów płodu.

Gdy pessar jest wyjmowany do celów higienicznych, warto przestrzegać zaleceń specjalisty: myć go ciepłą wodą z łagodnym środkiem, dokładnie suszyć i zakładać ponownie zgodnie z pokazanym sposobem. Usuwanie pessara to rutynowy zabieg; po kontroli lekarz omawia dalsze kroki oraz ustala terminy kolejnych wizyt.

Czy usunięcie pessara jest bolesne?

Większość pacjentek nie opisuje wyjmowania pessara jako bolesnego — zwykle pojawia się jedynie lekki dyskomfort lub krótkie ukłucie w trakcie wyciągania. Często mówi się o:

• uczuciu pociągnięcia,
• krótkotrwałych skurczach mięśni dna miednicy,
• wrażeniu pełności.

Silniejszy ból jest bardziej prawdopodobny, gdy wcześniej zakładanie urządzenia było bolesne albo gdy towarzyszy mu infekcja lub stan zapalny. Gdy zabieg wykonuje doświadczony lekarz przy pomocy położnej, dyskomfort jest mniejszy, a ryzyko niepożądanych skutków ograniczone. Znieczulenie rzadko bywa potrzebne, lecz przy nasilonym bólu zespół medyczny omówi dostępne formy łagodzenia dolegliwości. Najczęściej obserwowane objawy po usunięciu to:

• niewielkie krwawienie,
• przejściowe pogorszenie istniejących dolegliwości położniczych.

Poważne powikłania zdarzają się rzadko. Jeżeli ból się utrzymuje, pojawia się obfite krwawienie lub występują objawy infekcji, należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem lub położną.

Czy pacjentka może samodzielnie wyjąć pessar?

W ciąży nie powinno się samodzielnie wyjmować pessara — tę czynność powinna wykonać ginekolog lub przeszkolona położna. Termin i sposób usunięcia zależą od wieku ciąży i stanu szyjki, dlatego potrzebna jest wcześniejsza ocena kliniczna. Poza ciążą niektóre pessary ginekologiczne mogą być usuwane przez pacjentkę, lecz tylko jeśli spełnione są określone warunki. Możliwość samodzielnego wyjęcia dotyczy wyłącznie odpowiedniego typu pessara, dobranego wcześniej przez lekarza, oraz sytuacji, gdy pacjentka przeszła instruktaż i nie ma objawów infekcji ani obfitego krwawienia.

Ważne są też regularne kontrole i łatwy kontakt z personelem medycznym — to zwiększa bezpieczeństwo postępowania. Do najpoważniejszych zagrożeń związanych z samodzielnymi próbami należą:

• zakażenia wewnątrzmaciczne,
• przemieszczenie lub wypadnięcie pessara,
• krwawienia,
• opóźnione rozpoznanie powikłań.

Manipulacje bez nadzoru medycznego podnoszą ryzyko tych komplikacji i mogą negatywnie wpłynąć na skuteczność terapii. Zanim podejmie się decyzję o wyjęciu, warto omówić ją z ginekologiem i otrzymać jasne instrukcje dotyczące higieny oraz harmonogramu kontroli. Jeśli pojawi się wypadnięcie pessara, gorączka, nasilone krwawienie albo inne niepokojące objawy, należy niezwłocznie skontaktować się z placówką medyczną.

Jakie są możliwe powikłania po zdjęciu pessara?

Powikłania po zdjęciu pessara zdarzają się rzadko, ale nie można ich wykluczyć. Najczęściej pojawia się niewielkie krwawienie z szyjki — krótkotrwałe plamienie — ale obfite krwawienie wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem. Po zabiegu pacjentka może też odczuwać przejściowy dyskomfort lub bóle o charakterze napięciowym czy skurczowym; jeśli nasilają się lub nie ustępują, trzeba zgłosić się na ocenę.

Usunięcie pessara może przyspieszyć skracanie szyjki macicy i wywołać regularne skurcze, dlatego w takich sytuacjach wykonuje się KTG i konsultuje z położnikiem. Zwiększona wydzielina, zwłaszcza gdy jest obfita, śluzowo-ropna lub ma nieprzyjemny zapach, sugeruje infekcję i wymaga badania oraz leczenia.

Długotrwałe noszenie pessara oraz niedostateczna higiena zwiększają ryzyko zakażenia wewnątrzmacicznego; gorączka lub objawy bakteriemii to wskazanie do pilnej diagnostyki i antybiotykoterapii. Rzadziej dochodzi do urazów szyjki lub pochwy — trwałe uszkodzenia są jednak nietypowe. Nieprawidłowe usunięcie może natomiast spowodować większe krwawienie lub powstanie ran.

Po zdjęciu mogą też wystąpić problemy z dnem miednicy, na przykład przejściowe nasilenie wysiłkowego nietrzymania moczu; w takich przypadkach zaleca się rehabilitację uroginekologiczną i ćwiczenia mięśni dna miednicy (Kegla). Wypadnięcie pessara przed planowanym terminem objawia się uczuciem ciała obcego, zmianą wydzieliny lub kłopotami z nietrzymaniem moczu — wymaga szybkiej wizyty u lekarza.

Pacjentka i zespół medyczny powinni monitorować objawy po zabiegu: alarmujące są:

• regularne skurcze,
• nasilone krwawienie,
• gorączka,
• nieprzyjemny zapach wydzieliny,
• narastający ból lub przeciek płynu.

Przy podejrzeniu infekcji wykonuje się badania, takie jak posiew, morfologia czy CRP, a leczenie antybiotykiem dobiera się celowaně według wyników. W razie potrzeby planuje się kontrolę ginekologiczną i dalszą rehabilitację. U pacjentek z atrofią błony śluzowej pomocne bywają ćwiczenia mięśni Kegla oraz dopochwowa estrogenoterapia — poprawiają komfort i zmniejszają wydzielinę.

Najlepszą profilaktyką jest prawidłowe zakładanie i zdejmowanie pessara, edukacja pacjentki dotycząca higieny oraz przestrzeganie terminów kontrolnych — to znacząco obniża ryzyko powikłań. Przy jakichkolwiek niepokojących objawach warto nie zwlekać z konsultacją, bo szybka reakcja ogranicza ryzyko zakażenia wewnątrzmacicznego i innych powikłań.